Buresboahtin Sámi NissonForum siidui!

Dát leat SNF-Sámi NissonForuma ođđa ruovttusiiddut mat leat áin barggu vuolde. Siidduid váldogiella lea davvisámegiella, muhto vehážiid mielde bohtet dieđut maiddái dáro-, ruošša- ja eaŋgalsgillii. Dál vuos leat sámegiel- ja dárogielsiiddut doaimmas. Gulahala áinnas minguin e-poastta bokte: snf@trollnet.no

Lihkkusávaldagat Láilái!

Biret Elle Láilá small

Láilá lea ovdavázzi – ja nu álo njunnošis das man beale son lea čuolahan ja ain lea čuolaheamen. Su 75 jagi riegádanbeaivvi oktavuođas miessemánu 22.b. 2017 čalmmustahttit muhtun guovddáš servodatsurggiid main son lea áŋggirdan.

Sámepolitihkalaš bargu

Láilá beroštišgođii árrat sámepolitihkalaš barggus. Jagis 1959, 17-jahkásažžan, juo searvvai guldalit go digáštalle Sámekomitea árvalusaid, mat bukte garra politihkalaš nákkáhallamiid Kárášjogas. Son lei mielde vuođđudeamen Álttá Sámiid Searvvi ja lea leamaš stivralahttun Norgga Sámiid Riikkasearvvis (NSR) ja Kárášjoga Sámeálbmot Bellodagas (SáB).  Son lea árjjálaččat bargan ja ain bargá SáB váikkuhanválddi ovdii gielddapolitihkas ja Sámedikkis. Su buolvva sámenissoniin eai leat gallásis leamaš sámi organisašuvnnain nu guovddáš politihkalaš luohttevašdoaimmat ja  nu gallis oasálastán sihke dáža ja sámi almmolašvuođas go Láilá.

Bargu sámi mánáid ja nuoraid várás

Oahppan ovdaskuvlaoahpaheaddjin ja erenoamášpedagogan lea Láilá sakka áŋgiruššan buoridit sámi mánáid ja nuoraid dili. Son lei virgeolmmoš 1960-logu gaskamuttus dassái go 68-jahkásažžan manai ealáhahkii. Son lei mielde álggaheamen ja ovdánahttimin sámi mánáidgárddiid sihke pedagogan ja jođiheaddjin ja lea bargan prošeavttaiguin sihke Sámi Instituhtas ja Sámi oahpahusráđis.

Son lei Finnmárkku filkkamánne vuosttaš sámi mánáidgárdeoaivádeaddji virgeolmmoš ja 1970-logus jođii dan olis miehtá riikka váfistit sámi mánáide buriid bajásšaddandili. Son lihkostuvai goalostit sámi beali stuorra našuvnnalaš Lagasbiraš-mánáidgárdeprošektii ja nu sihkkaruššat sámi sisdoalu mánáidgárddiide ja lea maid ožžon áigái mánáidprográmmaid NRK Sámi Radios.

1980- ja 1990-logus barggai son Sámi nuoraidruovttus ja Mánáid-ja nuoraidpsykiátralaš poliklinihkas (MNP) Kárášjogas. Son nammaduvvui Norgga Mánáidáittardeaddji vuosttaš sápmelaš ráđđeaddin ja su ovddasvástádus lei gárvet Mánáidáittardeaddji raportta “Gula maid muitalan” (1995) – mii lei oassin sámemánáid ja -nuoraid dili vuosttaš viiddis kártemis Norggas. Láilá loahpahii iežas bargoeallima Sis Finnmárkku bearašsuodjalankantuvrras.

Láillá fuolla sámemánáid ja –nuoraid ektui joatká su priváhta birrasisge. Su ruoktu Bieskkenjárggas sulastahttá dávjá “sámenuoraid deaivvadanbáikin”. Moanat nuorra olbmo leat fámosmuvvan joatkit eallingeainnuset háleštaladettiin Láilláin, guhte iežas áddejumiin, árvvasvuođain ja liekkusvuođain lea vuostáiváldán nuoraid ruovttustis.

Nissoniid dili ja sohkabealdásseárvvu ovdii

Láilá oasálasttii vuosttaš sámi nissonsemináraide 1970-logus. Son searvvai vuođđudit Sáráhkká Sámi nissonorganisašuvnna 1988:s. Son lei maid mielde ásaheamen Sámi Nissonolbmuid Listta Kárášjogas vuosttaš sámediggeválgii 1989, ja lei listaevttohassan sihke sámedigge- ja gielddastivraválggaide. Son searvvai Sámi NissonForum:ii (SNF), mii álggahuvvui 1993:s ja lea dan organisašuvnnas  leamaš dehálaš mielbargin álggu rájes. Jagis 2009 son oaččui SNFa gudnebálkkašumi.

Rabasvuođa bealušteaddji

Láilá lea almmolaččat čujuhan dilálašvuođaide mat sámi servodagas ain leat tabu – maid birra ii galgga hállat. Son lea leamaš mánáid ja nuoraid sátneguoddin seksuála illastan- ja veahkaválddálašvuođa-áššiin mat gevvet lagaš oktavuođain. Son lea dán fuola čájehan sihke fágaolmmožin ja politihkkárin. Láilá duostá, ja lea máŋggain oktavuođain deattuhan ahte “servodaga lihkostuvvan lea dan duohkin man láhkai dat áimmahuššá hearkkimusaideamet”.

Cealkit roahkkadit ahte máŋggabealát ja vuđolaš beroštumis bokte ovddidit sámi servodaga, Láilá lea leamaš njunnošis nanosmahttimin sámeálbmoga iešdovddu ja jáhku dasa ahte sámit ieža máhttit ja sáhttit seailluhit gielamet ja kultuvrramet.  Seammás son lea duostan čalmmustahttit diliid sámeservodagas maid máŋggas atnet livččii buoremussan doallat čihkosis, danne go ballet fárgehuvvot eanetloguservodahkii.

Árbemáhtu gaskkusteaddji

Láilá lea árbevirolaš luohtečeahppi. Su mielas mánát ja nuorat galggašedje eanet juoigat seailluhan dihtii kulturárbbi. Son maid máhttá luđiid dajahusaid ja nu máhttá čilget luođi ja guđe olbmos ja báikkis luohti lea vuolgán. 1970-logus soai etniinis, beakkán Biret Elliin (Berit Ellen Balto), almmuheigga árbevirolaš luohteskearru. Juoigiid Searvvi jahkečoahkkimis 2016 Láilá gudnejahttojuvvui dan jagáš Árbejuoigin. Son lea maid árbedieđuid muitaleaddji, ja gullá sidjiide guđet ain lunddolaččat ja deaivilit máhttet sámi sátnevádjasiid ja dadjanvugiid geavahit háleštallamis.

Láilá nammaduvvi 2012:s resursaolmmožin ovddastit Kárášjoga  Finnmárkokomišuvnna barggus kártet sámi árbevirolaš resursageavaheami, ja nu su gálggat ja máhtu lea árvvusadnojuvvon. Sus leat leamaš máŋggat luohttámušdoaimma sámi dáidda- ja kultursurggiin, ee. lea leamaš Sámedikki dáiddastipeandalávdegotti jođiheaddjin.

Árbemáhtus lea uhccán árvu jos dan ii fievrrit ođđa buolvvaide. Ja Láillá áŋggirdeapmi sámi servodaga ovdii lea leamaš láhčit dili nu ahte ođđa buolvvaide sáhttá fievrridit sámi árbevieruid dakkár arenain go mánáidgárddis ja skuvllas. Láilá bisána ovdagovvan sihke dálá ja boahttevaš buolvvaide iežas árjjalaš ja eallinagi guhkkosaš rahčamušaiguin sámi kultur- ja servodatáššiid ovdii.

Dáinna bájuhemiin háliidat govvet min buohkaid Láillá:

lagamušvuohta

agálašruoná čuovgi lasttaiguin

Oassi divttas Máilmmi florái (Biekkain leat bálgát-čoakkáldagas. Anbjørg Pauline Oldervik, Davvi Girji 2013. Sámás: Inga Ravna Eira).

Váimmolaš dearvvuođat du riegádanbeaivái iežat Sámi NissonForum-oappáin!

Mii seaivut doahkkin du ávvudit Bieskkenájrggas bearjadaga miessemánu 26. b.!

Biret Elle Láilá smallGurut bealde: Láilá searvvai sihke juoigat ja ságastallat Tråante2017-ávvodoaluin guovvamánuš, ee. Sámi NissonForuma semináras “Elsa Laula vuoiŋŋa mielde – nissonolbmuid vuoigatvuođat 2017”. SNF govva.

 

 

 

 

 

 

Vulobealde: Sámi NissonForum sáttátgoddi Tråante2017 doaluide, guovvamánus 2017.tråante small

Leave a Reply

 

 

 

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>